Διαχείριση κινδύνων από υψηλές θερμοκρασίες στους δήμους της Μητροπολιτικής Αθήνας.

Στο πλαίσιο συμμετοχής της «Νέα Μητροπολιτική Αττική Α.Ε.» στο Ευρωπαϊκό Έργο CARMINE «Climate – Resilient Development Pathways in Metropolitan Regions of Europe» και σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, πραγματοποιήθηκε έρευνα  σχετικά με τη διαχείριση κινδύνων από υψηλές θερμοκρασίες και τις φυσικές λύσεις δροσισμού σε δήμους της Μητροπολιτικής Αθήνας.

Για τον σκοπό της έρευνας διανεμήθηκε ένα ερωτηματολόγιο με τίτλο «Σχέδια Δράσης για τους Καύσωνες στους Δήμους της Μητροπολιτικής Αθήνας» σε Δήμους της Μητροπολιτικής Αθήνας (Ιούνιος - Δεκέμβριος 2025). Στόχος του ερωτηματολογίου ήταν η χαρτογράφηση των προτεραιοτήτων, των προκλήσεων και των αναγκών των Δήμων της Μητροπολιτικής Αθήνας σε θέματα ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και ειδικά σε φαινόμενα ακραίας ζέστης.

Η έρευνα καταδεικνύει την αντιμετώπιση της ακραίας ζέστης ως σημαντική προτεραιότητα για πολλούς δήμους, με αυξανόμενο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη σχεδίων δράσης και πολιτικών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Παρότι κάποιοι δήμοι έχουν προχωρήσει σε σχετικό σχεδιασμό ή ενσωματώνουν δράσεις σε υφιστάμενα στρατηγικά πλαίσια, άλλοι παραμένουν χωρίς ολοκληρωμένα σχέδια, ενώ η συνεργασία με υγειονομικούς και επιχειρησιακούς φορείς παραμένει περιορισμένη.

Καταγράφεται ακόμη περιορισμένη πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα, όπως χάρτες ευαλωτότητας και υγειονομικά στοιχεία, γεγονός που δυσχεραίνει τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση παρεμβάσεων. Τα βασικά εμπόδια σχετίζονται με περιορισμένους πόρους, έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και θεσμικών εργαλείων, ενώ ως βασικοί υποστηρικτικοί παράγοντες αναδεικνύονται οι ίδιες οι δυνατότητες των δήμων και οι συνεργασίες με δημόσιους φορείς.

Οι δήμοι υλοποιούν ήδη δράσεις για την προστασία των πολιτών από τον καύσωνα, καθώς και παρεμβάσεις για τον δροσισμό κτιρίων και δημόσιων χώρων, συμπεριλαμβανομένων λύσεων βασισμένων στη φύση, οι οποίες θεωρούνται αποτελεσματικές, αν και σπανίως αξιολογούνται συστηματικά. Αναδεικνύεται ακόμη έντονη ανάγκη για χρηματοδοτικά εργαλεία, τεχνικές κατευθύνσεις και καλύτερα δεδομένα, προκειμένου να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των πόλεων απέναντι στην αυξανόμενη θερμική επιβάρυνση.

Μετά από αξιολόγηση των αποτελεσμάτων η ομάδα του έργου δημιούργησε ένα προτεινόμενο Πρότυπο Σχέδιο Δράσης για τη Διαχείριση της Ακραίας Ζέστης και των Κινδύνων Υγείας, με στόχο την παροχή υποστήριξης στους Δήμους για την ανάπτυξη αντίστοιχου Σχεδίου. Το πρότυπο δημιουργήθηκε με βάση τα σχετικά Σχέδια Δράσης πόλεων όπως η Βιέννη, το Τορόντο (Καναδάς), το Τούσον (ΗΠΑ) και άλλων ως παραδείγματα.

Το Πρότυπο παρουσιάστηκε σε Διαδικτυακό Εργαστήριο με τον συντονισμό του Αναπτυξιακού Οργανισμού, την Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026. Στα πλαίσια του εργαστηρίου πραγματοποιήθηκε επιπλέον παρουσίαση των Ψηφιακών Εργαλείων, EXTREMA Global και DT-HEAT+ Digital Twin, που έχουν αναπτυχθεί από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών στο πλαίσιο του CARMINE για την περιοχή της Μητροπολιτικής Αθήνας, από την κα Κεραμιτσόγλου Ιφιγένεια, Διευθύντρια Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Παρουσιάστηκαν επίσης καλές πρακτικές από άλλες χώρες και η σημασία της συστηματικής αξιολόγησης μετά από κάθε περίοδο θερμικής κρίσης.

Ακολούθησε συζήτηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν τα εργαλεία αυτά στην εκπόνηση ενός σχεδίου ετοιμότητας και δράσης για τον καύσωνα. Έμφαση δόθηκε στη δημιουργία και διαχείριση δικτύων δροσερών σημείων, στην ανάπτυξη «δροσερών» διαδρομών μέσα στην πόλη και στη βελτίωση της προσβασιμότητας για τους πολίτες και επισκέπτες. Τονίστηκε ιδιαίτερα η σημασία των ήδη σε εφαρμογή δημοτικών προγραμμάτων όπως των επισκέψεων σε ευάλωτα άτομα «Βοήθεια στο Σπίτι» καθώς και των συνεργασιών με τοπικούς οργανισμούς κοινωνικής πρόνοιας. Μεταξύ άλλων, εκπρόσωπος της Διεύθυνης Κλιματικής Αλλαγής του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού (ΕΕΣ), μοιράστηκε πληροφορίες σχετικά με τις εκτεταμένες υπηρεσίες αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών λόγω ζέστης του ΕΕΣ, καθώς και για την ενημέρωση και ετοιμότητα για τους κινδύνους ενόψει της περιόδου ζέστης. Οι συμμετέχοντες συζήτησαν πρακτικές λύσεις σε περιόδους καύσωνα, τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ φορέων και την ανάγκη αξιοποίησης δεδομένων και ανατροφοδότησης από τους χρήστες.

Παράλληλα, αναδείχθηκαν σημαντικές προκλήσεις, όπως η περιορισμένη πρόσβαση σε δεδομένα, ζητήματα προστασίας προσωπικών πληροφοριών και η δυσκολία εντοπισμού και υποστήριξης ευάλωτων πληθυσμών. Τονίστηκε η ανάγκη για πιο ολοκληρωμένα σχέδια δράσης, καλύτερο συντονισμό μεταξύ υπηρεσιών και ενίσχυση της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών.

Η παρουσία στελεχών από διαφορετικούς τομείς, όπως περιβάλλον, υγεία, τεχνολογία, κοινωνικές υπηρεσίες και εθελοντικές οργανώσεις, συνέβαλε σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του ζητήματος. Ιδιαίτερη σημασία είχε η ενεργή συμμετοχή εκπροσώπων από 8 Δήμους, οι οποίοι εξέφρασαν ενδιαφέρον για την αξιοποίηση των εργαλείων και τη συνεργασία σε μελλοντικές δράσεις.

Το Athens Living Lab συνεχίζει τις δράεις και ενέργειες για την ανάπτυξη εργαλείων, τη συνεργασία με δήμους και τη διασύνδεση φορέων. Το επόμενο εργαστήριο θα πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο 2026.

Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) αποτελεί έναν από τους κορυφαίους ερευνητικούς φορείς στην Ελλάδα, με αντικείμενο την προώθηση των Διαστημικών Επιστημών και των πρακτικών εφαρμογών τους, και με αποδεδειγμένη συμβολή υψηλού αντίκτυπου. Το ΕΑΑ συμμετέχει στο έργο CARMINE μέσω δύο Ινστιτούτων: του Ινστιτούτου Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) και του Ινστιτούτου Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΙΠΒΑ).

Η ΕΔΥΤΕ (GRNET) είναι ένας από τους μεγαλύτερους δημόσιους τεχνολογικούς φορείς της Ελλάδας, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Από το 1998, συμβάλλει ενεργά στον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, μέσω της ανάπτυξης κέντρων δεδομένων, υποδομών υπερυπολογιστικής ισχύος, ασφαλών δικτύων και καινοτόμων εφαρμογών στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης και των ψηφιακών δεξιοτήτων.

Το Κέντρο Ερευνών Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Κλιματολογίας (ΚΕΦΑΚ) της Ακαδημίας Αθηνών και η Μονάδα Βιώσιμης Ανάπτυξης του Ερευνητικού Κέντρου «Αθηνά» αποτελούν επίσης βασικούς εταίρους του έργου CARMINE, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη των ψηφιακών διδύμων (digital twins) και στην καθοδήγηση των Living Labs.

Μάθετε περισσότερα για το Athens Living Lab και τα υπόλοιπα Living Labs του έργου CARMINE εδώ: https://carmine-project.eu/  

Ή εγγραφείτε στο Stakeholders Community HUB: https://schub.carmine-project.eu/llm/

Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Climate-Resilient Development Pathways in Metropolitan Region of Europe» (CARMINE), ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2024 με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Ορίζοντας Ευρώπη». Συμμετέχουν 32 εταίροι από 11 Ευρωπαϊκές χώρες.